Η Ομάδα Παιδείας των «Κινηματογραφιστών στην Ομίχλη» διερευνά το ζήτημα της κινηματογραφικής παιδείας στην Ελλάδα με σκοπό να διαμορφώσει προτάσεις. Μελετά παλαιότερες προτάσεις, νόμους και κανονισμούς σχολών, την εμπειρία της Ελλάδας και του εξωτερικού, και συλλέγει ιδέες από όλους τους ενδιαφερόμενους. Το κείμενο που δημοσιεύουμε εδώ υπογράφουν η Αντουανέττα Αγγελίδη και η Ρέα Βαλντέν ανοίγοντας μια σειρά τοποθετήσεων πάνω στο θέμα: Η Κινηματογραφική Παιδεία στηνΕλλάδα.
ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ.
Μας ενδιαφέρει: τόσο η τέχνη του κινηματογράφου όσο και η ευρύτερη κινηματογραφική παιδεία.
Θέλουμε:
(1) Πρώτον, καλύτερες κινηματογραφικές ταινίες – πολυφωνία και καινοτομία. Ανάπτυξη όλων των μορφών και των δυνατοτήτων του κινηματογράφου. Και εντατική στροφή στην αναζήτηση – μορφική και θεματική και δομική και αισθητική και κάθε άλλη. Ταινίες που να ανατρέπουν το αυτονόητο. Σωκρατικές μύγες στη συλλογική συνείδηση. Καταστροφείς των προπαρασκευασμένων βλεμμάτων.
(2) Δεύτερον, τη διάχυση της κινηματογραφικής παιδείας και της οπτικο-ακουστικής έρευνας σε ολόκληρη την Ελληνική κοινωνία, με σκοπό την ανάπτυξη κινηματογραφικού αισθητηρίου και την εξοικείωση με την κινηματογραφική γλώσσα.
Συνεπώς χρειαζόμαστε κινηματογραφική παιδεία σε τρία επίπεδα: για αυτούς που δημιουργούν κινηματογράφο, για αυτούς που τον επεξεργάζονται θεωρητικά και για το ευρύ κοινό.
(1) Πρώτον, λοιπόν, οι κινηματογραφιστές.
Πρωταρχική σημασία έχει, νομίζουμε, η εκπαίδευση των νέων δημιουργών. Στόχος μας πρέπει να είναι η πολυφωνική και καινοτόμος ανάπτυξη του προσωπικού βλέμματος τους, που να ενσωματώνει την ατομική προοπτική και τη συλλογική εμπειρία, φέροντας στον πυρήνα της την ετερότητα. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε κρατικές σχολές που να συνδυάζουν σε υψηλό επίπεδο τη θεωρία και την πράξη. Σχολές με όραμα και πρόγραμμα, που να παρέχουν στους φοιτητές τους άρτια επαγγελματική κατάρτιση, αλλά και τη γνώση και την τόλμη να υπερβούν τις καθιερωμένες συμβάσεις και τις επιταγές της αγοράς. Σχολές, βεβαίως, που να έχουν την κατάλληλη υποδομή και την απαραίτητη οικονομική υποστήριξη από το κράτος.
Σε αυτό το πλαίσιο, μας χαροποιεί η πρόσφατη ίδρυση του Τμήματος Κινηματογράφου του ΑΠΘ, που είναι η πρώτη και μόνη προς το παρόν ανώτατη κινηματογραφική σχολή στην Ελλάδα. Επιδιώκουμε τη βελτίωσή της, προς την κατεύθυνση των βασικών αξόνων που αναφέραμε. Επίσης, θεωρούμε απαραίτητη τη δημιουργία τουλάχιστον άλλης μίας κρατικής κινηματογραφικής σχολής, σε διαφορετικό εκπαιδευτικό μοντέλο, για την ανάπτυξη της πολυφωνίας και του δημιουργικού διάλογου – άλλα πάντα στο πλαίσιο της δημιουργικής και καινοτόμου παιδείας που περιγράψαμε πιο πάνω. Θεωρούμε, τέλος, ότι τόσο το υπάρχον τμήμα, όσο και κάποια άλλη μελλοντική σχολή, θα ευνοούνταν από τον περιορισμό του αριθμού των φοιτητών, καθώς και από τα υψηλά στάνταρ και τις ειδικές εξετάσεις εισαγωγής. Είμαστε έτοιμοι να συνεισφέρουμε με τεχνογνωσία, συνεργασίες και προτάσεις, ενώ καλούμε την πολιτεία να τις στηρίξει οικονομικά.
Εκτός της εκπαίδευσης των μελλοντικών κινηματογραφιστών, μεγάλη σημασία δίνουμε και στην ενημέρωση και στο ζωντανό διάλογο μεταξύ των δημιουργών, όπως και στην επικοινωνία με τις άλλες τέχνες. Οραματιζόμαστε μια ζωντανή κοινωνία καλλιτεχνών – και ελπίζουμε ότι η Ομίχλη αποτελεί ένα πρώτο βήμα σε αυτήν την κατεύθυνση.
(2) Δεύτερον, έχει μεγάλη σημασία η καλλιέργεια και ανανέωση του θεωρητικού λόγου για τον κινηματογράφο.
Ο θεωρητικός λόγος έχει έναν διπλό διαμεσολαβητικό ρόλο. Αφ’ένος, συνδιαλέγεται με τους δημιουργούς, συμβάλλοντας στην ανανέωση της κινηματογραφικής γλώσσας. Αφ’ετέρου, τόσο μέσω των εξειδικευμένων δημοσιεύσεων όσο και μέσω της κριτικής στον ημερήσιο τύπο, εκπαιδεύει το κινηματογραφικό κοινό. Χρειαζόμαστε, λοιπόν, παιδεία που να στοχεύει στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και των εργαλείων ανάλυσης των θεωρητικών και κριτικών του κινηματογράφου. Αυτό συνεπάγεται την υποστήριξη, τη βελτίωση και ανάπτυξη της κατεύθυνσης και των μαθημάτων θεωρίας κινηματογράφου στα υπάρχοντα πανεπιστημιακά τμήματα. Εναποθέτουμε, επίσης, πολλές ελπίδες στην νεο-ιδρυθείσα Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου, για τη διοργάνωση συνεδρίων, σεμιναρίων και εξειδικευμένων εκδόσεων.
(3) Τρίτον, επιθυμούμε τη διάχυση της κινηματογραφικής παιδείας στο ευρύ κοινό.
Στόχος μας, η εξοικείωση του ευρύτερου κοινού με την κινηματογραφική γλώσσα, αλλά και η καλλιέργεια μιας ποιοτικής κινηματογραφοφιλίας. Ας θυμηθούμε ότι το να ξέρεις να διαβάζεις μία ταινία σημαίνει ότι ξέρεις να διαβάζεις και ένα προεκλογικό σπότ ή ένα υποτιθέμενο ντοκουμέντο. Σε μια εποχή που τα μέσα κινούμενης εικόνας κυριαρχούν, η κινηματογραφική παιδεία είναι πολιτική. Δημιουργεί αντιστάσεις στην κάθε προπαγάνδα.
Σε αυτό το πλαίσιο, υποστηρίζουμε τη σημασία της εισαγωγής της οπτικο-ακουστικής παιδείας στα σχολεία. Θεωρούμε ότι θα συνεισφέρει στη διαμόρφωση κριτικά σκεπτόμενων πολιτών, αλλά και στη πρώτη διαμόρφωση τόσο του μελλοντικού κοινού των ταινιών όσο και των μελλοντικών δημιουργών τους. Ενδεικτικές σκέψεις:
(α) Η ανανέωση των καλλιτεχνικών μαθημάτων ήδη από το δημοτικό, για να συμπεριλάβουν και στοιχεία οπτικοακουστικής έκφρασης – αλλά και γενική αναβάθμιση του ρόλου των καλλιτεχνικών μαθημάτων.
(β) Η εισαγωγή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση υποχρεωτικού μαθήματος Αισθητικής Παιδείας, συμπληρωματικά και όχι για να υποκαταστήσει τα καλλιτεχνικά μαθήματα. Σε αυτό να δίνονται στοιχεία αισθητικής θεωρίας και ιστορίας της τέχνης, πέραν της πρακτικής δηλαδή. Να συμπεριλαμβάνονται οι βασικές αρχές της οπτικο-ακουστικής γλώσσας, καθώς και η σύγχρονη θεωρία και ιστορία της τέχνης.
(γ) Η εισαγωγή κατ’επιλογή μαθήματος κινηματογράφου για τις τελευταίες τάξεις του λυκείου.
Θεωρούμε, επίσης, σημαντική τη συνεχή και δια βίου εκπαίδευση του κοινού. Η Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου, οι ταινιοθήκες και οι λέσχες, η κριτική και τα εκλαϊκευτικά έντυπα, έχουν όλα να παίξουν τον ρόλο τους στο να δώσουν σε όλους τη δυνατότητα επαφής με την κινηματογραφική τέχνη και με τη χρήση της κινηματογραφικής γλώσσας. Αναπτύσσοντας το καλλιτεχνικό αισθητήριο και προάγοντας την κριτική σκέψη, υποστηρίζοντας την πολυφωνία και την καινοτομία.
Για όλα αυτά, χρειάζεται η υποστήριξη της Πολιτείας, τόσο ως πολιτική βούληση όσο και ως οικονομική ενίσχυση. Γιατί ο κινηματογράφος ανήκει σε όλους μας. Ως τέχνη εκφράζει και ανανεώνει τον πολιτισμό μας. Ως παιδεία βελτιώνει το μορφωτικό επίπεδο της χώρας και διαμορφώνει καλύτερους πολίτες.
Αντουανέττα Αγγελίδη και Ρέα Βαλντέν